SANAT ELEŞTİRİSİ
Eleştiri; bir eserin biçim, içerik, anlam, simgesel anlatım ve eserin verdiği mesajı ortaya koyarak, sanatçı ve yapıtı arasındaki ilişkiyi ve ‘neyi, nasıl anlatıyor?’ sorusuna cevap aramak için yapılan yargılama işidir.
Sanat eleştirisi, asla bir karalama değildir. Yapıtın karşılaştırma yoluyla gerçek değerini ortaya çıkarmak, eserin eksik yönlerini söylerken sanatçının hatalarını görmesini sağlamanın yanı sıra eserin güzel/başarılı olan taraflarını da ekleyerek sanatçının kendini geliştirmesine katkı sağlamaktır.

Fotoğraf eleştirisi
Fotoğrafta kesin okuma formülleri yoktur. Fotoğraf sübjektiftir. Fotoğrafı okumak için bilgi birikimi, tecrübe ve fotoğrafçıların eserlerinin ve fotoğraf akımlarının bilinmesi gerekir. Fotoğraf sanatı başta resim olmak üzere diğer sanat dallarına göndermeler yaptığından sanat tarihinin de bilinmesi gerekir. Sanat tarihindeki akımlardan yararlanılırsa fotoğraf daha kolay okunabilir. Sanat tarihi, resim, heykel, psikoloji, sosyoloji, estetik, felsefe, antropoloji vb. fotoğraf okumak için başvurulacak dallardır.
Morris Weitz sanat eleştirisi için dört aşama önermiştir.
Betimleme:
Konu, form, üslup ve format betimlenir.
– Sanatçının ismi nedir?
– Bu sanat yapıtının yaratıldığı tarihsel dönemde yer alan bazı olaylar nelerdir?
– Yapıttaki nesneler nelerdir?
– Yapıtta var olan anlamlı sanatsal unsurlar incelenmelidir. Form konunun sunuluş şeklidir. Kompozisyon, ışık, renk, denge, zıtlık, makinenin konumu, bakış açısı, kadraj, bir merceğin odak uzaklığı, alan derinliği, keskinlik, gren vb.
Nokta, çizgi, biçim, ışık (sert, yumuşak, doğrudan, yansıtarak, geliş açısı, etkisi vb.), renk doku (mermer, kaya, sıva, kumaş, kadife, ahşap, demir vb.), kütle, hacim, mekân (gerçek, dekor, iç, dış vb)
Üslup:
Çok farklı sanat eserleri arasındaki benzerliktir. Üslup, zaman ve felsefe ile oluşur.
Format: Hangi malzeme?, ne tür kâğıt?, film boyutu nedir?, siyah beyaz mı renkli mi olduğu, nasıl bir makine ile çekildiği, objektif ve alan derinliğinin etkileri nasıl, fotoğraf net mi flu mu? sorularının yanıtıdır.
Analiz:
Bu aşamada sanat yapıtında kullanılan en belirgin sanat ilkeleri ele alınır: denge, karşıtlık, öne çıkarma, uyum, çeşitlilik, birlik, derecelendirme, hareket, ritim, oran, derinlik, kompozisyon.
Yorumlama:
Sanat yapıtı hakkında şimdiye kadar öğrendiklerimizi temellendirerek sanatçının ne söylemeye çalıştığını düşünüyorsunuz? Sanatçı bu sanat yapıtını neden yaratmıştır? Ne anlama geldiğini düşünüyorsunuz? Bu yapıta baktığınızda içinizde ne gibi duygular uyanıyor? Bu sanat yapıtında simgeler olduğunu düşünüyor musunuz? Fotoğraflanan kişi/nesne neyi çağrıştırıyor? Kurgu var mı? Hissediliyor mu? Konumu nedir? Giysileri neyi simgeliyor? Kullanılan aksesuar nedir? Fotoğrafın dışında neler olabilir? Görüntü neyin içinden soyutlanmış? Betimleme ile ortaya çıkan sübjektif gerçekler eleştirmenin yorumudur. Yorumlama betimlemenin üzerine oturmalıdır.
Yargı:
Bu sanat yapıtından hoşlanıyor musunuz? Onun iyi bir sanat yapıtı olduğunu düşünüyor musunuz? Onun önemli bir sanat yapıtı olduğunu düşünüyor musunuz? Bu sanat yapıtını evinize asmak ister misiniz? Bu sanat yapıtı müzeye konacak kadar iyi bir sanat yapıtı mı? Yargı bir takım gerçekler ve bilimsel bir temel üzerine oturmalı. İyi, kötü, yararlı, eksik, zayıf, güçlü, orijinal gibi belirttiğimiz iddiaların nedenleri ve kriterleri olmalıdır.

sanat eleştirisi

hayatın iki yüzü ,rejlander

Oscar G.Rejlander, The Two Ways of Life, 1857. 

Bu fotoğraf Rejlander tarafından 30 adet negatif filmden montajlanarak 31×16 inch boyutlarında iki parça kâğıt birleştirilerek basılmıştır. Fotoğrafta, şehri ve ülkeyi ayıran sınırı betimleyen kemerin ortasında görünen baba ve iki oğlu bulunmaktadır. Biri hayatın tembellik, kumar, şarap ve zevklerine yönelişi simgelemekte, diğeri ise dini, merhameti ve çalışmayı simgelemektedir. Ortada yüzü örtülü çıplak kadın pişmanlığı ve günahlarından arınmayı anlatmaktadır. Fotoğrafta göze çarpan en önemli nokta, farklı ahlaki seçimlerin yarattığı sonuçları ortaya koymasıdır. Fotoğrafa bakıldığında birbirinden tamamen zıt uç noktada hayatların aynı fotoğrafta olması izleyicilerin tüm fotoğrafı rahatsız edici bulmalarına neden olmaktadır. 

Meral İlgün 

KAYNAK: 
• http://www.metmuseum.org/erişim tarihi: 10.02.2012. 
• TERZİ MU, Fotoğraf Okuma ve Eleştiri, Marmara Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü Fotoğraf Ana Sanat Dalı Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, 2006. 
• Niğde üniversitesi resim öğretmenliği bölümü sanat eleştirisi ve fotoğrafçılık ders notları.

 

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir